Stolica polskich Lachów, ale też polskich malin.
Fot. 1 Plantacja malin w Brzeznej. Aleksandra Kulpa w stroju Lachów Podegrodzkich.
Gmina Podegrodzie – miejsce wyjątkowe na malinowej mapie Polski.
Gmina Podegrodzie, położona na południowy zachód od Nowego Sącza na lewym brzegu Dunajca, będąca jedną z najstarszych miejscowości w Małopolsce i stolicą regionu Lachów Sądeckich, to obszar o silnej tożsamości kulturowej, głęboko zakorzenionej w pracy na roli i szacunku do ziemi, który – obok bogatej tradycji – zajmuje również wyjątkowe miejsce w historii polskiej hodowli malin.
Dlaczego właśnie Gmina Podegrodzie?
Położenie w Kotlinie Sądeckiej, specyficzny mikroklimat oraz naturalne warunki stresowe dla roślin sprawiły, że Gmina Podegrodzie stała się idealnym miejscem do prowadzenia hodowli malin w warunkach terenowych. Odmiany sprawdzone tutaj musiały być silne, odporne i stabilne – dlatego mogły być później z powodzeniem uprawiane w innych regionach Polski i świata.
Początek malinowej historii – hodowla, nie tylko uprawa.
W 1979 roku w Sadowniczym, Zakładzie Doświadczanym w Brzeznej dr Jan Danek rozpoczął systematyczne prace nad hodowlą nowych odmian malin i jeżyn. Był to czas, w którym Polska potrzebowała własnych, nowoczesnych odmian – dostosowanych do lokalnych warunków klimatycznych, odpornych na choroby i odpowiadających rosnącym wymaganiom rynku.
Fot. 2. Dr Agnieszka Orzeł i dr Jan Danek Fot. 3. Etapy rozmnażania odmiany: in vitro, ukorzenione sadzonki
Była to praca długofalowa, wymagająca cierpliwości i doświadczenia, prowadzona dokładnie tam, gdzie warunki pozwalały najlepiej zweryfikować wartość nowych odmian.
Odmiany, które zbudowały tożsamość regionu.
W Brzeznej powstały odmiany malin, których nazwy nawiązują do lokalnego krajobrazu i kultury – Laszka, Radziejowa, Sokolica, Przehyba. Szczególne miejsce zajmuje odmiana ‘Litacz’ – pierwsza polska czarna malina owocująca na pędach dwuletnich. To również tutaj powstały pierwsze polskie czarne maliny powtarzające owocowanie – ‘Magnat’ i ‘Selena’, umożliwiające zbiór owoców od lipca aż do późnej jesieni.
Przykładem jest odmiana ‘Laszka’, której nazwa nawiązuje do Lachów Sądeckich.
Fot. 4 i 5. Odmiana Laszka- owocująca na 2-letnich pędach.
Fot. 6 i 7. Odmiana Przehyba w uprawie pod tunelami, Karmanowice, woj. Lubelskie.
Fot. 8. Odmiana ‘Litacz’. Fot. 9. Owoce odmiany ‘Magnat’.
Czarne maliny – zdrowie potwierdzone nauką
Czarne maliny od lat cenione są nie tylko w przetwórstwie, ale również w codziennej diecie. Badania naukowe potwierdzają, że owoce te są bogatym źródłem naturalnych przeciwutleniaczy, w tym antocyjanów oraz cennych mikroelementów.
Badania opublikowane w czasopiśmie Nutrients (2023) wykazały, że owoce czarnej maliny charakteryzują się szczególnie wysoką zawartością żelaza, manganu, miedzi i cynku- pierwiastków istotnych dla odporności, metabolizmu i prawidłowego funkcjonowania organizmu. W niektórych przypadkach zawartość tych składników może pokrywać nawet ponad 100% dziennego zapotrzebowania. To właśnie te wyniki stanowią naukowe uzasadnienie dla promocji czarnej maliny jako jednego z polskich super owoców.
Regularne włączanie czarnej maliny do diety – w postaci świeżych owoców, liofilizowanych lub przetworów – to prosty, naturalny sposób na wspieranie zdrowia, potwierdzony badaniami naukowymi.
Fot. 8 i 9. Owoce liofilizowane czarnej maliny.
Owoce liofilizowane czarnej maliny to świeże owoce poddane delikatnemu procesowi suszenia w niskiej temperaturze i próżni, dzięki czemu zachowują maksymalną ilość naturalnych składników odżywczych, aromatów i barwników. Oferowane w sklepie Dr.Berry we współpracy z marką Lioforte nie są dosuszane mikrofalami ani podgrzewane w wysokich temperaturach – to gwarancja pełni wartości biologicznych i smakowych, dlatego stanowią zalecaną przez dietetyków „szklankę jagodowych dziennie” jako element zbilansowanej diety.
Polana i Polka – odmiany, które zmieniły polską produkcję malin.
Polana i Polka – to dzięki tym odmianom wyhodowanym w Brzeznej Polska stała się czołowym producentem malin. Były to pierwsze polskie odmiany powtarzające owocowanie, odporne na przemarzanie, które umożliwiły produkcję malin na większą skalę w naszym kraju.
Fot. 10 i 11. Odmiana maliny ‘Polana’ (1991) i ‘Polka’ (2003).
W chwili obecnej program hodowli prowadzony w Sadowniczym Zakładzie Doświadczalnym w Brzeznej kontynuowany jest w Państwowym Instytucie Badawczym w Skierniewicach pod kierunkiem Dr hab. Agnieszki Masny.
Kontynuacja i rozwój – rola dr Agnieszki Orzeł
Ważnym rozdziałem malinowej historii gminy Podegrodzie jest działalność dr Agnieszki Orzeł – hodowczyni malin i jeżyn z ponad 25-letnim doświadczeniem, autorki i współautorki 28 odmian wywodzących się z Brzeznej. Jej praca stanowi kontynuację lokalnych tradycji hodowlanych, a odmiany jej autorstwa znajdują zastosowanie zarówno w Polsce, jak i za granicą. Dorobek ten współtworzy także renomę produktu regionalnego „Maliny z Brzeznej”, wpisanego na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
W 2012 roku powstał pierwszy prywatny program hodowli maliny i jeżyny pod kierunkiem dr Agnieszki Orzeł w Spółce Niwa w Brzeznej. W latach 2012-2025 z tego programu do badań przedrejestracyjnych Centralnego Ośrodka Badań Roślin uprawnych zgłoszono 15 odmian malin i jeżyn, które obecnie zdobywają rynki światowe. W Kosowie i Uzbekistanie, a także w Ukrainie dużą popularnością cieszy się odmiana ‘Delniwa’. Dr Agnieszka Orzeł jest m.in. autorką pierwszych w Polsce odmian jeżyn powtarzających owocowanie. Jedna z nich, ‘Maryna’– testowana jest obecnie w uprawie doniczkowej pod tunelami w Australii.
Fot. 12, 13 i 14. Uprawa jeżyny ‘Maryna’ w Australii.
Fot. 15. Odmiana ‘Delniwa’.
W 2025 roku dr Orzeł rozpoczęła program hodowli malin i jeżyn w rodzinnej spółce Dr. Berry, rozwijając nowe kierunki selekcji odmian przeznaczonych zarówno do upraw profesjonalnych, jak i do nowoczesnych form ogrodnictwa przydomowego i miejskiego. Równolegle realizuje innowacyjne projekty na styku nauki, rolnictwa i edukacji. Jest min. inicjatorką startupu HydroBerry – Maliny na balkony, wspieranego w europejskim programie EWA – Empowering Women in Agrifood.
HydroBerry to nowoczesny system uprawy malin i jeżyn w pojemnikach, zaprojektowany z myślą o oszczędzaniu wody, promowaniu praktyk ekologicznych, rozwoju miejskiego ogrodnictwa oraz zdrowego stylu życia. System ten umożliwia również uprawę unikatowych odmian – w tym malin żółtych i czarnych – niedostępnych w standardowej ofercie handlowej.
Fot. Zestaw Hydroberry- Maliny na balkony. Lider Berry Edukacji- Zespół Szkół Akademickich im. B. Chrobrego w Nowym Sączu.
Dr Agnieszka Orzeł jest także założycielką i prezeską Global Berry Education Society – organizacji, której misją jest popularyzacja wiedzy o super owocach, budowanie międzynarodowej rozpoznawalności polskich odmian oraz prowadzenie edukacji społecznej – od przedszkola po seniorów. Realizowany przez nią Narodowy Program Jagodowej Edukacji (partner medialny jagodnik.pl) łączy naukę, zdrowie i integrację społeczną, budując świadomość roli owoców jagodowych w profilaktyce chorób cywilizacyjnych oraz poprawie dobrostanu psychicznego.
Dzięki tym inicjatywom marka Dr. Berry w 2025 roku została uhonorowana tytułem
„Pracodawca Jutra – Pionier Zmian” w ogólnopolskim konkursie organizowanym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP).
Za wieloletnią działalność naukową, hodowlaną i edukacyjną oraz promocję Sądecczyzny i polskich malin na świecie, dr Agnieszka Orzeł została również uhonorowana tytułem „Zasłużona dla Ziemi Sądeckiej”.
Jej działalność stanowi unikatowe połączenie kompetencji hodowcy, pasji odkrywcy i misji edukatora. Celem dr Agnieszki Orzeł jest uczynienie polskich malin i jeżyn – jako super owoców – nie tylko wizytówką krajowej hodowli, lecz także codziennym elementem zdrowej diety i nowoczesnego stylu życia.
W 2026 roku na terenie Gminy Podegrodzie zaplanowana jest realizacja wydarzeń o charakterze edukacyjnym i sportowo-społecznym, w tym:
- warsztaty terenowe na „Malinowych Szczytach”, skierowane do dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów, poświęcone uprawie malin, zdrowemu stylowi życia oraz roli owoców jagodowych w profilaktyce zdrowotnej.
Malinowe Szczyty – współczesny rozdział historii
Dziedzictwo hodowlane Podegrodzia kontynuowane jest dziś w projekcie „Malinowe Szczyty”, realizowanym w partnerstwie z:
Dr Berry
Timac Agro Polska
Plantin
Agrimpex
Projekt łączy hodowlę, edukację, innowacje i promocję regionu, pokazując, że Podegrodzie nie tylko ma malinową historię – ono nadal ją tworzy.
- 13 września 2026 roku w Juraszowej odbędzie się pierwszy w Polsce „Bieg po Malinę” – wydarzenie sportowo-integracyjne organizowane w ramach ogólnopolskiej sztafety „Bieg Rolnika”, realizowane we współpracy z partnerami branżowymi i lokalnymi, promujące aktywność fizyczną, zdrowie oraz pozytywny wizerunek gminy Podegrodzie w skali kraju.
Narodowa Jagodowa Edukacja – pierwszy przystanek – Podegrodzie.
Program Narodowej Jagodowej Edukacji nieprzypadkowo rozpoczął się w gminie Podegrodzie. To tutaj hodowla, praktyka rolnicza i wiedza naukowa spotkały się w jednym miejscu.
Celem programu jest:
przekazywanie wiedzy o pochodzeniu żywności,
edukacja dzieci, młodzieży i seniorów,
promowanie zdrowego stylu życia,
budowanie dumy z lokalnego dziedzictwa.
Malina stała się narzędziem edukacji — prostym, zrozumiałym i bliskim mieszkańcom symbolem wiedzy, zdrowia i przyszłości.
Malinowa historia w Gminie Podegrodzie
Wszystko zaczęło się od innowacji pedagogicznej „W świecie malin i jeżyn”, którą w roku szkolnym 2024 wprowadziła Szkoła Podstawowa w Podegrodziu im. św. Ojca Stanisława Papczyńskiego. To właśnie tutaj dzieci po raz pierwszy w Polsce zaczęły poznawać maliny i jeżyny nie tylko z podręczników, ale także w praktyce – podczas warsztatów kulinarnych, konkursów przyrodniczych i zajęć lekcyjnych.
Kolejnym krokiem było założenie w 2025 roku pierwszego malinowego ogródka edukacyjnego przy szkole podstawowej w Podegrodziu. Dzięki współpracy Dr. Berry, gminy i szkoły powstała przestrzeń, w której dzieci samodzielnie sadziły maliny i jeżyny wyhodowane w gminie Podegrodzie, pielęgnowały je i obserwowały ich wzrost.
Dzięki tej inicjatywie Gmina Podegrodzie uzyskała miano „Gminy Malinami Płynącej”, stając się pierwszym miejscem w Polsce, gdzie malinowe ogrody są obecne w każdej szkole.
Malinowe ogródki edukacyjne powstały w:
- Podegrodziu,
- Brzeznej,
- Długołęce-Świerkli,
- Gostwicy,
- Mokrej Wsi,
- Olszanie,
- Rogach,
Ponadto ogród założono także w Stowarzyszeniu „Promyk” w Gostwicy, gdzie przestrzeń została dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Podopieczni Stowarzyszenia sadzili maliny i jeżyny w ramach zestawu HydroBerry- umożliwijącgo uprawę owoców jagodowych na balkonie, tarasie lub w małej przestrzeni. Szkoły dostały wsparcie merytoryczne oraz nawozy do uprawy ekologicznej ufundowane przez Spółkę Natureum, Isignes Lab oraz Agrarius.
- SP w Podegrodziu
SP w Brzeznej
SP w Gostwicy
SP w Rogach
Długołęka- Świerkla
SP w Olszanie
Stowarzyszenie Rodziców Przyjaciół Dzieci i Osób Niepełnosprawnych „Promyk” w Gostwicy.
Program realizowany w Podegrodziu stał się modelem edukacyjnym, pokazującym, jak wiedzę o polskich super owocach można skutecznie integrować z edukacją szkolną, wychowaniem prozdrowotnym oraz budowaniem tożsamości lokalnej. Działania te wpisują się w długofalową strategię rozwoju Gminy Podegrodzie jako miejsca, w którym edukacja, zdrowie, rolnictwo i nowoczesna promocja regionu tworzą spójną całość opartą na potencjale polskich malin i innych owoców jagodowych.
Zapraszamy do Gminy Podegrodzie – miejsca, w którym maliny mają swoją historię !
